Op 20 september is Lammert Uzn Zwaga uit Grou overleden. Hij was een van de oude schippers van de SKS. Letterlijk, want op 16 oktober zou hij zijn 92ste verjaardag hebben gevierd.

Lammert was een zoon van Ulbe Zwaga, nog altijd de ‘koning’ van de SKS, die rond en vooral na de oorlog ongenaakbaar was met zijn eigen schip De Twee Gebroeders en later als schipper van het Grouster skûtsje.

Samen met zijn broers Rienk en Jeen zette Lammert de SKS-traditie van zijn vader voort. Vaak deden ze dat met hun vader naast hen, dan voelde het helmhout vertrouwd.

In 1978 werd Lammert Uzn Zwaga schipper op het Langweerder skûtsje. Dat was toen De Twee Gebroeders van heit, het schip waarop Lammert was geboren. Het skûtsje eindigde in die jaren vaak in de staart van het peloton, maar onder Lammert behaalde Langweer direct de derde plaats in het eindklassement, met dagoverwinningen in Earnewâld en Sneek. In 1980 werd hij kampioen.

Lammert Uzn Zwaga bleef tot en met 1984 schipper van Langweer. Alleen in 1981 hield een hernia hem aan de kant. Na een conflict met de Langweerder commissie over de samenstelling van de bemanning stopte hij als schipper.

Van 1992 tot en met 1994 stond Lammert Uzn Zwaga aan het roer van het Ljouwerter skûtsje. Na het plotselinge overlijden van zijn broer Rienk nam hij onder moeilijke omstandigheden het helmhout van de Rienk Ulbesz over. Drie seizoenen lang zeilde hij het skûtsje met grote toewijding en vakmanschap.

Ook daarna bleef deze volbloed SKS’er nauw betrokken bij het skûtsjesilen. Hij was bemanningslid en belangstellende, zeker toen zijn zoon Jaap Zwaga schipper werd.

Misschien liet Lammert zijn betekenis voor de skûtsjefamilie nog wel het duidelijkst zien tijdens zijn werk op zijn eigen duwboot. Op het IJsselmeer zag hij in het najaar het Lemster skûtsje omslaan en verdwijnen. Hij onderbrak onmiddellijk zijn reis en redde de bemanning uit het water. Het paste bij het typische Lammert Zwaga-credo: ‘Yn de wedstriid bin we ûnderling gremitich, mar fierder bin wie ien famylje.’

De SKS wenst zijn familie en dierbaren veel sterkte met dit verlies.

Archieffoto’s: Martin de Jong

HEERENVEEN – De kampioensbemanning van het Heerenveense skûtsje Gerben van Manen gaat vrijdag 10 juli de lucht in voor een bijzondere winnaarsvlucht. Om 20.00 uur stijgt de Friesland Post-luchtballon, uitgevoerd als een enorme Friese vlag, op vanaf een locatie bij het Abe Lenstra Stadion in Heerenveen.

De ballonvlucht wordt jaarlijks aangeboden aan de winnaar van het SKS Skûtsjesilen door het Heerenveense marketing- en webdevelopmentbedrijf Van der Let & Partners (co-sponsor van de SKS). De Gerben van Manen veroverde afgelopen seizoen onder leiding van schipper Sytze Pzn Brouwer de SKS-kampioenstitel. De bemanning mag daarom plaatsnemen in de imposante luchtballon.

Voor Sytze Pzn Brouwer en zijn team was het een historische overwinning. Na vier tweede plaatsen in het eindklassement behaalde Brouwer in 2025 zijn eerste SKS-titel als schipper. De ploeg zeilde een indrukwekkend kampioenschap met vier dagoverwinningen, een tweede en twee derde plaatsen. Daarmee bezorgde het team de Gerben van Manen de achttiende kampioenstitel en bracht het na vijftien jaar het Sulveren Skûtsje terug naar Heerenveen.

Lang wordt er niet op de lauweren gerust. Sytze Pzn Brouwer en zijn bemanning trainen momenteel keihard en bereiden zich voor op het nieuwe SKS-kampioenschap. Vanaf zaterdag 18 juli verdedigen zij hun titel, wanneer in Grou het startschot klinkt voor opnieuw twee weken skûtsjesilen op het hoogste niveau.

De ballonvlucht vormt een symbolische verbinding tussen verschillende Friese sportieve en culturele tradities. De ballon stijgt op in het hart van Sportstad Heerenveen, met aan boord de kampioensploeg van een van de bekendste Friese sportevenementen.

‘Dit wordt wel een heel unieke vlucht’, zegt Simon van der Let van Van der Let & Partners en uitgever van Friesland Post. ‘De Friese vlag die opstijgt bij het Abe Lenstra Stadion, midden in het hart van Sportstad Heerenveen, met Sytze Brouwer en een fantastisch sportteam aan boord. De manier waarop deze ploeg vorig jaar de titel veroverde en zich nu alweer met volle overgave voorbereidt op het nieuwe kampioenschap, is topsport in zijn puurste vorm. Maar bovenal is dit een prachtige promotie van alles waar we in Fryslân trots op zijn. Denk aan het SKS Skûtsjesilen, dat op 18 juli in Grou van start gaat, en natuurlijk de Friese Ballonfeesten, die op 15 juli in Joure beginnen.’

Grootste Friese vlag in de lucht
De Friesland Post-luchtballon is volledig uitgevoerd in het ontwerp van de Friese vlag. Vanuit de lucht zijn de bekende blauwe en witte banen en de rode pompeblêden van grote afstand zichtbaar.

Van der Let & Partners, moederbedrijf van Friesland Post, liet de ballon ontwikkelen om Fryslân, de Friese cultuur en de vele bijzondere evenementen in de provincie op een opvallende manier te promoten. De jaarlijkse winnaarsvlucht voor de SKS-kampioen is daar een mooi onderdeel van.

De exacte opstijglocatie en het doorgaan van de vlucht zijn afhankelijk van de windrichting en de weersomstandigheden. Bij geschikte omstandigheden zal de ballon vrijdag rond 20.00 uur bij het Abe Lenstra Stadion opstijgen.

Beeld: Bram van der Sluis

Onder fantastische omstandigheden vond op vrijdag 19 juni de Skûtsje Ûndernimmersdei 2026 plaats. Een dag waarop schippers, bemanningsleden en alle vrijwilligers van de SKS zich samen met Rotary Sneek-Zuidwesthoek inzetten voor het goede doel. Op de Snitser Mar kwamen ondernemers en gasten bijeen voor een dag vol sportiviteit.

Vanwege de voorspelling van onweersbuien werd voorafgaand aan en tijdens de wedstrijddag nauw contact onderhouden met weerman Jan Jonkman. Gelukkig bleven de omstandigheden gunstig genoeg om het programma volledig door te laten gaan. De stevige wind zorgde daarbij voor extra uitdaging op het water. Sommige gasten konden daardoor niet alleen genieten van de zeilervaring, maar moesten ook daadwerkelijk als volwaardig bemanningslid aan de bak om het skûtsje optimaal te laten presteren.

Onder leiding van wedstrijdleider Jaap Frankema werden twee wedstrijden gezeild. Omdat de deelnemende bedrijventeams gedurende de dag van skûtsje wisselden, werd er gestreden om twee klassementen: een bedrijvenklassement en een skûtsjeklassement.

In het skûtsjeklassement was het Grouster skûtsje, onder leiding van schipper Douwe Azn Visser, de onbetwiste winnaar. Door beide wedstrijden op zijn naam te schrijven eindigde Grou overtuigend op de eerste plaats. Het skûtsje van Heerenveen, met schipper Sytze Pzn Brouwer, legde beslag op de tweede plaats. De strijd om de derde plaats was bijzonder spannend. Uiteindelijk eindigde Earnewâld met schipper Sieberen van Terwisga, dankzij een vierde plek tijdens de tweede wedstrijd, op de derde plaats. Lemmer en Joure behaalden eveneens 9 punten, maar de klassering van de laatste wedstrijd is leidend.

In het bedrijvenklassement wist Rentex beslag te leggen op de eindoverwinning. Zenna Laser Solutions BV eindigde als tweede, terwijl Kenter de derde plaats voor zich opeiste. Daarmee vormden deze drie teams het podium van de Skûtsje Ûndernimmersdei 2026.

Na afloop verzamelden alle deelnemers, gasten en vrijwilligers zich op het Starteiland voor de prijsuitreiking. Deze werd verzorgd door Gjalt de Jong, die de winnende teams en skûtsjes in het zonnetje zette. Onder het genot van een gezellige afsluiting – met een optreden van de Bogerman Bigband – werd nog lang nagepraat over een mooie dag op het water. Een bijzonder woord van dank gaat uit naar alle schippers, bemanningsleden, vrijwilligers, wedstrijdorganisatie en de leden van Rotary Sneek Súdwest Fryslân voor hun inzet, enthousiasme en bijdrage aan deze prachtige dag.

Einduitslag Teams

Einduitslag Skûtsjes

Foto’s: Martin de Jong

Zeilster Femke heeft een klap van de giek gehad en wordt wakker in het ziekenhuisbed. Ze blijkt in 1945 te zijn beland, het jaar waarin de basis werd gelegd van de Sintrale Kommisje Skûtsjesilen (SKS). Dan begint Femkes droomreis door de bijzondere geschiedenis van de SKS.

In de Sluisfabriek in Drachten ging donderdag 9 oktober DreamSkûtsje in première. De volgepakte tribune, met overwegend SKS-genodigden, zag een spectaculaire theatrale muzikale voorstelling waarin een oude ambulance het toneel op reed, een luchtfietser voorbij kwam en een half skûtsje het podium op kwam. Het interieur ervan is een roefje, de andere kant een schoolbord waarop de formule wordt uitgelegd.

Het verhaal gaat over Femke (Suzanne Pleiter) die dolgraag schipper wil worden bij de SKS. In haar comateuze droom wordt ze door een verpleegster (overtuigend vertolkt door Stienie Boskma) langs hoogte- en dieptepunten van de SKS geloodst. Er is bijvoorbeeld aandacht voor de eerste wedstrijd op 22 juli 1945 die werd gewonnen door Klaas van der Meulen.

Nog een scène die tot de verbeelding spreekt. In het begin van de jaren vijftig dreigde het skûtsjesilen te verdwijnen doordat de skûtsjes die onder zeil voeren met vracht, werden vervangen door gemotoriseerde schepen. Een aantal schippers besloot dat er toch gezeild moest worden. Er wordt ook een memorabel kampioenschap aangehaald waarin Leeuwarden kampioen was, maar uit de uitslag werd geschrapt omdat de mast was verstevigd met carbon.

De theatermakers Pieter Stellingwerf en Kees Botman van BUOG en schrijver en regisseur Jan Tekstra kozen ervoor geen chronologisch verhaal van de SKS-geschiedenis te brengen, maar hebben uit de geschiedenis een aantal memorabele momenten geplukt. De kijker krijgt zo toch een aardig inzicht in het reilen en zeilen bij de vereniging. Oud-commentator en skûtsjekenner Klaas Jansma geeft als voice-over commentaar bij een aantal wedstrijden, zijn opvolger Gjalt de Jong speelt zichzelf.

Het ensemble – zo’n 25 amateurspelers – geven zingend commentaar op de gebeurtenissen. Ze worden begeleid door de voortreffelijk spelende live-band die wordt gevormd door Peter Sijbenga en Rob Schoenmaker. Alle spelers zijn uitgedost in prachtige door Atelier Bonnema ontworpen kostuums – de enorme stropdassen van de SKS-bestuurders tonen in één oogopslag de belangrijke positie die de heren innemen.

De kijker ziet hoe acteur Raymond Muller dan weer Femkes broer Douwe, dan weer haar vader en grootvader speelt. Het slot, waarin Femke en Douwe het lied Oan it roer zingen, is een ontroerend mooi eerbetoon aan de schippers van toen en nu, bemanningen, SKS-vrijwilligers en iedereen die het skûtsjesilen een warm hart toedraagt.

DreamSkûtsje is een anderhalf durende onderhoudende, bij tijden ontroerende en ook ontregelende, voorstelling die geen minuut verveeld. Een BUOG-productie die in de sfeervolle Sluisfabriek staat als een huis of, in dit geval, zeilt als een skûtsje met de wind in de zeilen en een ‘brûs foar de kop’.

DreamSkûtsje speelt tot en met 19 oktober in de Sluisfabriek in Drachten. Alle voorstellingen zijn uitverkocht. Voor de extra voorstellingen op zaterdag 18 oktober (14.30 uur) en zondag 19 oktober (20.00 uur) zijn nog kaarten.

Vlnr: Jan Tekstra (script en regie) – Pieter Stellingwerf (concept en regie) – Kees Botman (concept en vorm)

Vanmiddag een afwisseling van wolken, zon en enkele buien met een kleine kans op onweer later in de middag.
Temperatuur 18-19 graden. De wind west kracht 4-5 met uitschieters in 6 tot 7, maar in een bui 7.

Bron: Jan Jonkman